آغازمقالاتبررسي اصول رشد و زيربناهاي اخلاق به عنوان مكانيسمهاي تقويت فطرت

بررسي اصول رشد و زيربناهاي اخلاق به عنوان مكانيسمهاي تقويت فطرت

دكتر سيد ابوالقاسم حسيني
استاد روان پزشكي
دانشگاه علوم پزشكي مشهد

بررسی  اصول رشد و زیر بناهای اخلاق به عنوان مکانیسم های تقویت فطرت

لغات کلیدی:  اخلاق، خودکنترلی، شکوفایی(إثارة)، تقویت فطرت، اصول رشد، لشگریان عقل، صراط مستقیم، حکمت، حکمت اسلامی.

اهداف آموزشی

بعد از مطالعه و یادگیری این مقاله شما می توانید:

1-   علم اخلاق را از ديدگاه هاي مختلف، تعريف كنيد.

2-   تقوا را از ديدگاه روان شناسي اسلامي و بر اساس نمودار هاي ذكر شده، تعريف كنيد. 

3-   از انجام تكليف به عنوان محرك اصلي رفتار، در يك انسان برخوردار از خود كنترلي، دفاع كنيد. 

4-   از پويايي فطرت به سمت كمال، تنها با كاربرد آموزش هاي الهي، دفاع كنيد. 

5-   از خود كنترلي، به عنوان زيربناي اخلاق، دفاع كنيد. 

6-   مفهوم بيداري(الیقظة) و بیداری کامل( شدّة التيقظ) را تعريف كنيد. 

7-   منظور از اصول رشد را شرح دهيد.

8-   منظور از تثبيت در بعد حيواني را شرح دهيد.

9-   اعلام اين واقعيت كه در صورت عدم پذيرش خداوند، و در حال انجام گناه، انسان به حيوان شباهت پيدا مي كند، چه فايده اي دارد؟

10-                      نظر امام مهدي(عج) را در مورد تاكيد بر خود كنترلي، و علت بروز مشكلات بيان كنيد.

11-                      ديدگاه علي(ع) را در مورد زندگي پاك(حيات طيب) بيان كنيد.

12-                      راه ميان بر سعادت را از ديدگاه امام صادق(ع) بيان كنيد.

13-                      ارتباط بين فرهنگ و سبك و روش زندگي را بيان كنيد.

14-                      نظر آدلر را در ورد سبك و روش زندگي بيان كنيد.

15-                      مفهوم ذكر را از ديدگاه امام صادق(ع) بيان كنيد.

16-                      نظر مسيح(ع) و امام علي(ع) را در مورد خود كنترلي بيان كنيد.

17-                      اهداف بعثت پيامبران الهي را از ديدگاه علي(ع) ذكر كنيد.

18-                      نظر يونگ را در مورد نقش دين الهي در پيش گيري از اختلالات رواني- اجتماعي بيان كنيد.

19-                      روش طبقه بندي كلي اصول رشد را ذكر كنيد.

20-                      اصول 40 گانه رشد را نام ببريد.

21-                      منظور از لشگريان عقل و جهل رابيان كنيد و لشگريان عقل را نام ببريد.

22-                      مجموعه اصول رشد و لشگریان عقل را به عنوان "مکانیسم های تقویت فطرت، بیان کنید.

خلاصه مقاله

آموزش های اسلامی، سازمان روانی انسان را متشکل از دو قسمت فرعی به نام شهوت و عقل فطری (فطرت) معرفی می کنند. این دو جریان روانی،  ذاتی و غیر اکتسابی هستند و براساس تجربیات فرد، تقویت یا تضعیف می شوند و همواره با هم در جنگ می باشند. شهوت، یک جریان روانی ناآگاه است. هدف اصلی آن،  بر آوردن نیاز های غریزی و دست یابی به لذت می باشد. فطرت،  یک جریان روانی آگاه است، و تمایلات کمال گرایانه دارد. تکلیف و مسؤولیت براساس وجود فطرت گذاشته شده است. پویایی فطرت به سمت کمال، تنها با کاربرد آموزش های الهی امکان پذیر است؛ و در این حال،  فطرت حالت آرامش خواهد داشت. در صورت تقویت فطرت، شهوت کنترل می شود  و این پدیده در آموزش های اسلامی به نام "تقوا" نامیده می شود. علی(ع) تقوا را به عنوان زیر بنای اخلاق معرفی می کند. با توجه به این که پیامبر اسلام(ص)، هدف خود را تکمیل نمودن مکارم اخلاق، ذکر می کند، می توان اصول رشد را همراه با زیر بناهای اخلاق اسلامی که توسط امام صادق(ع) مدون شده اند، به عنوان "مکانیسم های تقویت فطرت" نامگزاری کرد. این مکانیسم ها می توانند با مفهوم "راه مستقیم"، حکمت،  و "حکمت اسلامی" هم مطرح شوند.

مقدمه

به منظور شروع بحث، لازم است مفهوم اخلاق  تعریف شود :

"علم اخلاق علمی است که بحث می کند از اخلاق؛  یعنی پندار و کردار افراد بشر. اما نه از اخلاقی که دارند، بلکه از اخلاقی که باید داشته باشند. به عبارت دیگر، علم اخلاق، علمی است که برای زندگی بشر،  دستور معین می کند و از این رو، آن را گاهی "علم تکالیف" نیز خوانده اند".

دکتر اعتمادیان در کتاب اخلاق و آداب پزشکی ضمن نقل تعریف فوق، "علم اخلاق را معادل اطاعت از وجدان: تعریف می کند و جمله ای به صورت زیر از دکتر سید ولی الله نصر به نقل از مقاله تهذیب اخلاق ذکر می نماید: "تکلیف انسان چیست؟ جواب این سؤال مشکل، که مبنای تربیت بشر است، در اول نظر،  آسان می نماید و لکن در واقع چنین نیست. اگر معنی تکلیف را فهمیده باشیم به خوبی آن را درک خواهیم کرد. به عقیده من اجرای چیزی که وجدان آن را ستایش کند واحتراز از چیزی که آن را نکوهش نماید، بهترین و کامل ترین جوابی است که بتوان داد".

آرتور ریبر(Arthur, S. Reber)،  اخلاق را به صورت زیر تعریف می کند:

اخلاق حاصل درون سازی ((Internalization تدریجی و مداوم موازین فرهنگی است.

بدیهی است اوامر وجدان را در صورتی می توان مطابق موازین علم اخلاق دانست که وجدان شخص،  دارای قدرت کافی باشد و چنانکه وجدان در اثر حاکمیت شهوت تضعیف شود، در این صورت روش شخص، با اصول اخلاق انسانی مطابق نخواهد بود؛ ولی ممکن است او رفتار خویش را مطابق با وجدان بداند. با توجه به این که عدم تضعیف وجدان و حاکمیت کامل و مستمر آن را فقط در گروه معدودی از افراد بشر یعنی "معصومان" می توان مشاهده کرد و عملا تمام افراد بشر برای رفتار ارادی خویش توجیهی خاص دارند که به نظر خودشان عقلانی و منطقی است؛  وجدان را نمی توان به تنهایی معیار اخلاق و تکلیف، تلقی کرد.

براي مطالعه متن مقاله اصلي به كتاب "بررسي مقدماتي روان شناسي اسلامي براي دانشجويان، از انتشارات دانشگاه علوم پزشكي مشهد(1388) مراجعه فرماييد. در صورت تمايل به دريافت كتاب با پست سفارشي با ما تماس بگيريد:

E-mail:این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

شعار بهداشت روانی

بهداشت روانی برای همه
همه برای بهداشت روانی

زبان های دیگر

خداوند از رگ قلب، به انسان نزديكتر مي باشد

لقد خلقنا الإنسان و نعلم ما توسوس به نفسه و نحن أقرب إليه من حبل الوريد: ما انسان را آفريديم و وسوسه هاي نفس اورا مي دانيم، و ما به او از رگ قلبش نزديكتريم."

(قرآن مجيد، ترجمه فارسي حضرت اية الله مكارم شيرازي، ق:16)

تعامل با کاربران

نقطه نظرات و پيشنهادات خود را براي ما ارسال كنيد.
بازدید کننده ارجمند، با سلام و تشكر از انتخاب سايت ما، توجه داشته باشيد كه ارايه نقطه نظرهاي شما براي ما بسيار ارزنده است. بسيار خوشحال خواهيم شد كه اظهار نظرها را هر چند مخالف ديدگاههاي ما باشند، دريافت كنيم. زير بنا به رهنمود امام صادق(ع) بهترين دوستان من كساني هستند، كه عيبهايم را برايم هديه آورند. ما از طريق پست الكترونيك آماده دريافت اظهار نظرهاي شما مي باشيم.
Go to top