آغازمقالاتتعریف و مشخصه های عامل حیات در روان شناسی اسلامی

تعریف و مشخصه های عامل حیات در روان شناسی اسلامی

تعریف و مشخصه های  عامل حیات در روان شناسی اسلامی و نقش آن در فعل و انفعال های حیاتی و روانی انسان و سایر موجودهای زنده*

لغات کلیدی: عامل حیات،اصل علت و معلول، انرژی، حرکت، رفتار

 

خلاصه مقاله:

متخصصان علوم زیستی ادعا می کنند که از اصل علت و معلول

(Cause and effect principle) پیروی می نمایند ولی عملا مشاهده می شود که این اصل را تا رسیدن به علت العلل یا عامل اصلی به وجود آمدن فعل و انفعال های زیستی، دنبال نمی کنند. برهمین اساس سؤال های بسیاری در این علوم بی پاسخ می مانند و یا پاسخ های غیر قابل قبول دریافت می کنند. لازم است بار دیگر بعضی از فعل و انفعال هایی را که در جانوران اعم از موجود تک سلولی و پرسلولی صورت می گیرد از نظر بگذرانیم؛ و مخصوصا به این واقعیت توجه کنیم که عامل حیات تمامیت موجودهای زنده را حفظ می کند. با چنین برداشت عمیقی از زیست شناسی، می توانیم مشخصات عاملی را که اعمال منظم و قانونمند را در تمام رده های موجودات زنده انجام می دهد، تبیین نماییم.

 

______________________________________________

این فصل به صورت مقاله ای در کنگره روان پزشکی شیراز که در آبان 1364 بر گزار گردید، ارایه شد.

 

 

متخصصان علوم زیستی ادعا می کنند که از اصل علت و معلول

(Cause and effect principle) پیروی می نمایند ولی عملا مشاهده می شود که این اصل را تا رسیدن به علت العلل یا عامل اصلی به وجود آمدن فعل و انفعال های زیستی، دنبال نمی کنند. برهمین اساس سؤال های بسیاری در این علوم بی پاسخ می مانند و یا پاسخ های غیر قابل قبول دریافت می کنند. لازم است بار دیگر بعضی از فعل و انفعال هایی را که در جانوران اعم از موجود تک سلولی و پرسلولی صورت می گیرد از نظر بگذرانیم. به عنوان مثال مشخصه های کلی موجود زنده را مرور کنیم که هریک از ملکول های آن، کارکردی اختصاصی دارند. انرژی را از محیط زیست می گیرند و پس از ایجاد تغییرات لازم،  آن را برای ساخت اجزای خود به کار می برند.

موجود زنده دارای حرکت خود به خودی است.  با محیط خارج تبادل غذایی دارد و نسبت به عوامل خارجی حساس است.

هزاران فرایند حیاتی و روانی که در بدن انسان و سایر موجودهای زنده انجام می شوند از ابتدای پیدایش حیات بر روی زمین، در رده های گوناگون و در تمام منطقه های جغرافیایی به صورت یکنواخت و بدون پیدایش کوچکترین انحراف یا اشتباهی تکرار می گردند و تا ابد که  پدیده  حیات برقرار است،  ادامه خواهند داشت.

زیست شناسان معتقدند همه اجسام مرکب،  از تعدادی عنصر تشکیل شده اند. بدن موجود زنده هم از اجتماع تعدادی عنصر شیمیایی ساخته شده است و زنده بودن جانداران به عنصر یا عناصری خاص که کره زمین فاقد آنها باشد وابسته نیست(2،4،7،18،19).

اگر ذهن خود را از برداشت های جزمی خالی کنیم، منصفانه بیندیشیم و مکانیسمهای پیچیده ای را که در هر لحظه در میلیاردها میلیارد سلول که در صدها هزار تیره موجود زنده انجام می شوند،  در نظر گیریم به این نتیجه می رسیم که فعل و انفعال های حیاتی نمی توانند با تفسیرهای صرفا فیزیکی و شیمیایی توجیه شوند و لزوم اعتقاد به وجود عاملی غیر مادی به عنوان علت اصلی به وجود آمدن این فعل و انفعال ها احساس می شود. در ضمن مرور فعل و انفعال های پیچیده حیاتی در موجود زنده به این مطلب بسیار مهم باید توجه نمود که هرکدام از این مسایل موضوع یکی از علوم زیستی می باشند و برای فهم آن ها رشته های تخصصی علمی وجود دارند و دوران تحصیلی هرکدام حداقل بین بیست تا سی سال است و تازه هر متخصص در یکی از علوم زیستی نمی تواند در قلمروی علوم دیگر به اظهار نظر بپردازد. عامل به وجود آوردن این فعل و انفعال ها که ما آن را "عامل حیات" می نامیم دارای چه کیفیت و مشخصه هایی است که این فعال و انفعال های پیچیده را می فهمد و خود نیز عامل اجرا و نظارت بر آن ها است و در تمام جهان به صورتی یکنواخت و منظم, در طی قرن های متمادی این فعل و انفعال ها را تکرار می کند.

در بررسی مطالب زیست شناسی همواره باید سؤال های زیر مطرح شوند:

1-   چه کسی این فعل و انفعال های پیچیده هدف دار را طرح ریزی کرده است؟

2-    عامل اجرا و نظارت بر این فعال و انفعال ها چیست؟

3-  آیا عنصرهای شیمیایی  با مشخصه های فیزیکی و شیمیایی خود، به صورت منفرد مخلوط یا مرکب قادر هستند به تنهایی این فعل و انفعال ها را تنظیم و هماهنگ نمایند؟

اکنون پس از بررسی اجمالی واقعیت های زیست شناسی(فصل های3 تا6 همین کتاب) براساس پی گیری قانون علیت،  می توانیم مشخصه های شناخته شده عامل حیات را به صورت زیر تعریف کنیم و به سؤال های بالا جواب های منطقی بدهیم.

عامل حیات نیرویی است که هماهنگی، نظارت و اجرای کلیه فعل و انفعال های حیاتی، رفتاری و ارتباطی موجودهای زنده را بر عهده دارد و دارای مشخصه های زیر است:

1- عناصر شیمیایی به تنهایی قادر به انجام دادن و هماهنگی فعل و انفعال های حیاتی نیستند و عامل حیات الزاما ماهیتی غیر مادی دارد.

2-   در بدن موجودهای زنده عامل حیات با عناصر شیمیایی ارتباطی نزدیک برقرار می کند.

3- عامل حیات جان دارد و مولد حرکت و انرژی است و بدون وجود آن حرکت وانرژی قابل تصور نیست.

4-  کلیه فعل و انفعال های حیاتی و روانی را در موجودهای زنده، الزاما عامل حیات هماهنگ و کنترل می کند.

5-    عامل حیات تمامیت موجودهای زنده را حفظ می کند.

6-   عامل حیات دارای علم،  شعور و آگاهی است و ماده آگاهی و شعور ندارد.

7-    عامل حیات مسؤل حفظ و ادامه قانون مداری در فعل و انفعال های زیستی و روانی است.

8- عامل حیات هدف دار است و موجب هدف داری در تمام فعل و انفعال های زیستی و روانی و در کل موجود زنده می شود.

9-    عامل حیات به خداوند وابسته است و خود به خود استقلال ندارد.

10-               عامل حیات موجب بروز جنبه هایی مشترک میان تمام موجودهای زنده می گردد.

اینک مشخصه های فوق را به طور اجمال  بررسی می کنیم.

1- عناصر شیمیایی به تنهای قادر به انجام دادن و هماهنگی فعل و انفعال های حیاتی نیستند و عامل حیات الزاما ماهیتی غیر مادی دارد.

ترکیب  های شیمیایی مورد استفاده در بدن موجود زنده از نظر فیزیکی و شیمیایی با ترکیب های شیمیایی خارج از بدن موجود زنده هیچ گونه تفاوتی ندارند. به این ترتیب نمی توان هماهنگی فعل و انفعال های موجود زنده را به یک یا چند عنصر شیمیایی یا ترکیب و تجمع آن ها نسبت داد.

بیوشیمیست هایی که دارای تمایل مادی هستند معتقدند که جهان چیزی جز "جرم و  ماده"  نیست و کاینات از "ماده" (Matter)  و "انرژی تابشی" (Radiation-energy)" تشکیل شده است. هرنوع جرم – انرژی (Mass-energy) را که با سرعتی کمتر از نور، حرکت کند ماده، و هر نوع جرم- انرژی را که با سرعت نور حرکت کند انرژی تابشی گویند(1). باید توجه داشت که برای اظهار نظرهایی از این قبیل، متخصصان علوم مختلف و از جمله علم شیمی موظفند به یکی از دو راه زیر عمل کنند:

الف- قانون علیت را به صورت منطقی تا رسیدن به علت اصلی و عامل هماهنگ کننده فعل و انفعال های زیستی ادامه دهند و در این صورت الزاما "عامل حیات" به عنوان عاملی غیر مادی خود را نشان خواهد داد.

ب- علم شیمی همان طور که در تعریف آن آمده است، باید خود را به قلمروی خویش محدود کند و فقط در مورد فعل و انفعال های مادی اظهار نظر نماید. در تعریف علم شیمی چنین آمده است: "شیمی را می توان علمی که با توصیف خصوصیت ها, ترکیب ها و تبدیل های ماده سروکار دارد تعریف نمود" . با این تعریف قلمروی اظهار نظر علم شیمی "محدوده ماده" است و موضوع های خارج از محدوده ماده، یا باید در علم دیگری مورد بررسی قرار گیرند و یا تعریف فوق عوض شود.

2- حضور عامل حیات را در هریک از سلول های بدن موجود زنده و هرکدام از فعل و انفعال های بیوشیمیایی می توان احساس نمود.

بررسی فعل و انفعال های حیاتی نشان می دهد که در بدن موجود زنده، هریک از مولکول های عناصر در سایه عامل حیات با دیگر عناصر هماهنگی کامل پیدا می نمایند و با هم ارتباطی حیاتی دارند. این برداشت می تواند در مسایل زیستی – روانی – اجتماعی ومعنوی به ما کمک کند وابهام موجود در تعریف عامل حیات را تا اندازه ای برطرف کند. به عبارت دیگر، عامل حیات در هر لحظه در هر سلول، صدها فرایند شیمیایی و حیاتی انجام می دهد که برداشت صرفا فیزیکی و شیمیایی،  قادر به توجیه آن ها نیست. از مجموعه آموزش های اسلامی و بررسی و تعمق در فعل و انفعال های زیستی، می توان به این نتیجه رسید که بنا بر تاکید استاد مطهری، ارتباطی طبیعی و جوهری بین عنصرهای شیمیایی و عامل حیات وجود دارد و ثنویتی بین عامل حیات و تن نمی توان پذیرفت(17).

 به طور خلاصه می توان گفت ثنویت و تباین بین عامل حیات و عنصر شیمیایی سازنده بدن وجود دارد، ولی بین سازمان زنده بدن و عامل حیات، ثنویت وجود ندارد و این دو در مجموع یک واحد زنده را تشکیل می دهند و بهترین جای مطالعه روان شناسی در زیست شناسی است(17).

 

 

3- عامل حیات خود دارای انرژِی است و وقتی در بدن موجود زنده، با عناصر شیمیایی تماس برقرار می کند در آن ها ایجاد حرکت وانرژی می کند.

صرف قرار گرفتن تعدادی از عناصر شیمیایی در کنارهم، سبب حرکت و انرژی نمی شود. حرکت وانرژی در صورتی که عامل حیات به عنوان یک عامل غیر مادی پذیرفته نشود،  قابل تصور نیست. به وجود آمدن حرکت و جریان الکتریکی و انجام یافتن فعل و انفعال های شیمیایی در سلول های عضلانی، عصبی و به طور کلی در تمام سلول های بدن موجود زنده به یقین، جنبه مکانیکی صرف ندارد و دخالت عامل حیات در آن ها بدیهی است و با آزمایش های مکرر و تحقیق می توان به این واقعیت رسید.

بنابر یک اصل قطعی روان شناسی اسلامی، هیچ حرکت وانرژی جز از جانب خداوند قابل تصور نیست (ماشاءالله لا قوة الا بالله: هرچه خدا بخواهد می شود و هیچ انرژی جز با اتکای به خداوند وجود ندارد).امام صادق (ع)این اعتقاد رابه عنوان تسلیم انسان نسبت به خداوند می داند(ماخذ15ج4ص289).  (لاحول و لا قوة الا بالله العلی العظیم: هیچ حرکت و انرژی جز از جانب خدای بزرگ پدید نمی آید(ماخذ15ج1ص334).امام باقر و امام صادق(ع)هر دو، عامل حیات را مخلوقی از خداوند می دانند که دارای بینایی، انرژی و تایید الهی است(ماخذ13ج3ص216). وجود انرژی در عامل حیات به طور صریح در آموزش فوق، مورد تاکید واقع شده است.

این قانون فطری نه تنها از آن نظر که در قرآن مجید و سایر آموزش های اسلامی مطرح شده است،  پذیرفتنی است بلکه بررسی های منصفانه علمی نیز مارا به این واقعیت رهنمون می گردند. عامل حیات به عنوان یک عامل غیر مادی در موجود زنده وارد عمل می شود. تمام حرکت ها و انرژی هایی که در موجود زنده وجود دارند،  به طور مستقیم ناشی از عامل حیات می باشند و غیر مستقیم با دخالت در طبیعت، تحول بسیاری را در جهان به وجود می آورند و در پیدایش و هدایت انواع انرژی، دخالت می نمایند.

عامل حیات را می توان به انرژی الکتریکی تشبیه کرد که بالقوه دارای نیرو است و برحسب این که در چه مورد به کار برده شود،  آثاری متفاوت از آن ظاهر می گردند. در مورد عامل حیات نیز مشاهده می کنیم که آثار آن برحسب ظرفیت و باتوجه به محدودیت موجود زنده متفاوت می باشند. این تفاوت در اعضای  مختلف یک موجود نیز دیده می شود. امام سجاد علیه السلام، برتفاوت ظرفیت حیاتی موجود زنده تاکید می فرماید و چنین می بینیم: "و برای هر روح جانداری روزی معلومی قرار داد، برای هر کدام که فروانی قرار داده است، کسی نمی تواند از آن بکاهد، و از کدام کاسته است ، کسی نمی تواندچیزی بیفزاید(14).

به طور خلاصه می توان گفت وظیفه اصلی عامل حیات،  زنده کردن و فعال نمودن است و این اثر را در واحدهای مختلف زیستی، به اشکال مختلف می توان مشاهده کرد.

4-عامل حیات کلیه فعل و انفعال های حیاتی و ارتباطی موجود زنده را انجام می دهد.

اگر قانون علیت را تا کشف عامل اصلی حرکت در موجودهای زنده  دنبال کنیم،  به این نتیجه می رسیم که کلیه آثار حیاتی که در موجود زنده وجود دارند، ولی عناصر شیمیایی و ترکیب های وابسته به آن ها فاقد می باشند، ناشی از عامل حیات می باشند. استمرار این فعل و انفعال ها از ابتدای پیدایش حیات در روی زمین و در حال حاضر، نشان می دهد که پدیده حیات با چه قدرت و نظم و ترتیبی جریان دارد و چگونه در هرجا و در هر زمان قابل لمس می باشد. عامل حیات، مولد و هماهنگ کننده فرآیندهای زیستی و روانی، هردو، می باشد و به همین علت فرآیندهای زیستی و روانی همبستگی و اثر متقابل قطعی دارند.

5-عامل حیات تمامیت موجود زنده را حفظ می نماید.

یکی از زیست شناسان به نام آیزاک آسیموف، تعداد مولکول های موجود در هر سلول کبد را دویست تریلیون (000/000/000/000/200)   تخمین علمی

می زند (3)و گایتون از متخصصان علم فیزیولژی انسانی، تعداد سلول های بدن انسان را 100 تریلیون تخمین می زند(16). اگر با اغماض مختصری تعداد همه مولکول های سلولهای بدن را دویست تریلیون در نظر بگیریم، مجموعه مولکول های بدن 000/20 تریلیون تریلیون خواهدبود. با توجه به این واقعیت،، این سؤال مطرح می شود: عاملی که موجب هماهنگی و یکپارچگی این تعداد مولکول و ایجاد یک واحد زیستی به نام انسان می شود چیست؟ آیا این عامل می تواند شیمیایی باشد و اگر این عامل شیمیایی است نوع آن چیست؟

به نظر می رسد، بررسی منصفانه در این مورد هم مارا به غیر شیمیایی و غیر مادی بودن عامل حیات رهنمون شود. زیرا در کنار هم قرار گرفتن مولکول های مختلف، موجب بروز پدیده حیاتی و تمامیت موجود زنده نیست و در حقیقت، علم بیوشیمی (با تفسیر صرفا شیمیایی فعل و انفعال های زیستی) قادر به توجیه پدیده های بیوشیمیایی نیست مگر آن که عامل حیات را غیر شیمیایی به شمار آوریم.

6-عامل حیات دارای علم، شعور و آگاهی به اعمال خویش است.

در بررسی دقیق فعل و انفعال های زیستی، ریزه کاری و دقت عمل عامل حیات را باید مورد توجه قرار داد که چون مهندس و سرپرستی متخصص و خبره، که به تمام رموز یک کارخانه عظیم شیمیایی توجه دارد،  وارد عمل می شود و به تنهایی تمام فرآیندهای بیوشیمیایی، فیزیولوژیایی و روانی را نظارت و هماهنگ می نماید و انجام می دهد. در نتیجه می توان و باید پذیرفت که عامل حیات در تمام موجودهای زنده دارای علم، شعور و آگاهی است. در انسان بعد معنوی هم اضافه می شود و بنا بر اعتقاد ادیان آسمانی، انسان ها پس از یک تغییر محل تا ابد، زنده هستند و عامل حیات عامل انجام تمام فعل و انفعال های آن ها تا ابد می باشد.

استاد حسن زاده آملی معتقد است که "نفس ناطقه حی مدرک" است. این حیات و ادراک، همه اعضا و جوارح و قوای ظاهر و باطن بدن و تمام تاروپود رشته های بدن را پر کرده است و در عین حال هیچ یک از آن ها نیست.

این محقق در این مورد، به گفتار علی علیه السلام، اشاره می کند "فسبحانک ملأت کل شیء و باینت کل شیء: بارخدایا، پاک و منزهی همه چیز را پر کرده ای ولی با تمام اشیا متفاوتی".

استاد، اضافه می کند که هرچند تفاوت در میانه بسیار است ولی تنظیر و تقریب خوبی است (ماخذ8ج3ص480).

7- عامل حیات مسؤل حفظ و ادامه روند قانون مداری در فعل و انفعال های زیستی و روانی است.

قانون مداری فعل و انفعال های زیستی به حدی است که موجب ایجاد رشته های علمی برای بررسی این فعل و انفعال ها شده است. بعضی از بیوشیمیست ها قوانین حاکم بر بیوشیمی را منطق ملکولی نام نهاده اند(ماخذ11ج1ص11-1). ضمن آن که باید پذیرفت مولکول های بدن موجود زنده ز منطق و قانون مشخصی پیروی می کنند، ولی باید به این واقعیت نیز توجه نمود که مولکول شیمیایی خود قادر به ایجاد منطق و قانون نیست و پیدایش منطق و قانون در موجود زنده، الزاما ناشی از عامل حیات به عنوان یک عامل غیر مادی است.

8-عامل حیات خود هدف دار است و وقتی در بدن موجود زنده با عناصر شیمیایی تماس برقرار می کند  در آن نیز ایجاد هدف می کند.

هماهنگی کامل و پیش بینی فرآیندهای لازم برای حیات آینده سلول در طول زندگی موجود زنده، هدف داری را در کل جهان و در موجود زنده اثبات می کند. پروفسور روویر استاد دانشکده پزشکی پاریس در کتاب حیات و هدفداری، ضمن تاکید بر مطلب فوق، بر وجود سازمان (Organization) در موجود زنده تاکید می کند و آن را متمایز از جهان غیر زنده می داند. او در اثبات نظر خود، آمادگی اورگانیسم را به منظور انجام دادن وظایف پیچیده ای که بر عهده دارد از جمله تغذیه، اعمال ارتباطی و تکثیر ذکر می کند و این کیفیت را در موجود تک یاخته که ساده ترین آن ها هستند تا مهره داران که عالی ترین ساختمان بدنی را دارا می باشند جاری می داند(10). همگامی فعالیت های مستمر و منظم واحدهای مختلف بدن و گروه های بسیار متفاوت سلولی در بدن انسان، یکی از مسایل قابل توجه زیست شناسی و حیات انسان است که نمی تواند صرفا عامل مادی داشته باشد. هدف داری سلول و موجود زنده را محققان مادی نیز مورد تاکید قرار داده ند ولی متاسفانه علی رغم غیر قابل تصور بودن هدف داری با منشاء مادی، آن را با مکانیسم های صرف مادی توجیه می نمایند(5).

9- پیدایش و ادامه فعالیت عامل حیات به ضرورت و به طور مستقیم به خداوند وابسته است.

براساس عقل سلیم و آموزش های اسلامی، به وجود آمدن حیات از ماده، به هیچ وجه قابل تصور نیست و پدید آورنده حیات، موجودی (شیی) زنده و ازلی است. از آن جا که ماده فاقد حیات، حرکت، آگاهی، علم، قدرت و اراده می باشد، قادر به ایجاد این جنبه ها نیست و اعتقاد به خلاف آن، تناقضی آشکار است. با مطالعه دقیقتر آشکار می شود، عامل حیات در پیدایش اولیه و ادامه فعالیت خود هیچ گونه استقلالی ندارد و در حقیقت فعالیت ها  را خود برنامه ریزی نمی کند و چنان که ذکر شد، حرکت و انرژی، جز از جانب خداوند قابل تصور نیست. بنابراین تمام پدیده هایی را که توسط عامل حیات صورت می پذیرند، خداوند طرح ریزی می کند و قدرت انتخاب و سازندگی موجود در عامل حیات، هیچ کدام، اصالت ندارند و تمام این خواص را خداوند در آن ها قرار داده است. قائم به ذات و مستقل دانستن این فرآیندها و نفی نقش خداوند در طرح ریزی آن ها از نظر منطقی قابل دفاع نیست. پروفسور روویر، در رد نظریه به وجود آمدن تصادفی موجودات زنده؛ می گوید: "بیایید چنین تصور جاهلانه ای را برای

آن هایی که از آن احساس رضایت می کنند، واگزاریم"(10).

 

10-عامل حیات موجب بروز جنبه های مشترک در بین تمام موجودهای زنده می گردد.

بررسی آثار حیاتی در نبات و حیوان و مقایسه آن ها با انسان روشن می کند که جنبه های مشترکی در فعل و انفعال های زیستی , رفتار ی      و ارتباطی بین نبات، حیوان و انسان وجود دارند و در انسان، نیروهای روانی بسیار پیچیده تر می شوند. هم چنین نیازها، فعالیت ها و بازده انسان در دوره های مختلف زندگی، از دوره جنینی تا هنگام مرگ متفاوتند. نمودها و اختلاف های بسیار گسترده ای که انسان ها در دوره های یاد شده از خود بروز می دهند، این واقعیت را آشکار می سازد که اگرچه حیات در هر انسان و تمام انسان ها جریانی واحد است و هر فرد را ما فقط با یک هویت شخصی، مورد مطالعه قرار می دهیم، ولی جنبه های مختلف و متضادی در فرآیندهای روانی و حیاتی انسان وجود دارند و در حقیقت نمودهای حیاتی و روانی، برآیند فعل و انفعال های این نیروها بر یکدیگر می باشند که برحسب آن که در یک لحظه خاص و دوره های مختلف زندگی کدام یک  بیشتر تقویت شده باشند، نمود بیشتری می یابند و زمام کلی نفس را به عهده می گیرند و شخصیت فرد را شکل می دهند.

زندگی گیاهان در انجام فعل  و انفعال های زیستی در کیفیت کشش های (Tropism) مثبت یا منفی خلاصه می شود و فاقد تمایل (شهوت) هستند. در حیوانات علاوه بر جنبه های حیاتی موجود در گیاه، تمایل (شهوت) نیز افزوده می گردد، که خود ناشی از نیازهای زیستی حیوان است و به عنوان نوعی انگیزه، حیوان را وادار به حرکت وفعالیت می نماید تا به منظور برآوردن نیازهای خویش، برنامه ریزی کند و با دفاع و تهاجم به حفظ حیات خویش اقدام ورزد. در انسان ابعاد روانی موجود در گیاه و حیوان وجود دارند،  ولی شهوت وتمایلات وانگیزه های ناشی از آن نامحدود و سیری ناپذیر هستند. در انسان بعد روانی دیگری وجود دارد که در آموزش های اسلامی  به نام "فطرت یا عقل فطری" مطرح می گردد و می توان آن را خاصیت عامل حیات بدون تماس با ماده دانست که دارای قدرت و انرژی است و تمایل و انگیزه کمال گرایانه دارد. هریک از دو بعد شهوت و فطرت که با یکدیگر در تضاد می باشند در هر لحظه می کوشند، حاکمیت کل شخصیت را به عهده گیرند و در نتیجه همواره بین آن ها کشمکش و جنگ واقعی وجود دارد. اگر شهوت، استقلال و حاکمیت یابد انسان در مسیر سقوط قرار می گرد. آموزش های اسلامی بر این واقعیت تاکید می نمایند که انسان موظف است در یک جنگ تمام عیار که در روان شناسی اسلامی "جهاد اکبر" نامیده می شود، درگیر شود و شهوت خویش را کنترل نماید تا پدیده تقوی (کنترل) بروز کند وانسان در مسیر رشد قرار گیرد. در غیر این صورت در بعد شهوت که جنبه مشترک انسان و حیوان است تثبیت خواهد شد و به حیوان شباهت پیدا می کند. به عبارت دیگر، فرق بین انسان و حیوان در وجود "کنترل بر شهوت" در انسان، خلاصه می شود. نکته بسیار مهم این است که برخلاف سایر مکاتب روان شناسی و روان پزشکی که فقط به توجیه فعل و انفعال های حیاتی و روانی انسان بسنده می نمایند, مکتب اسلام برای پیاده شدن نظر فوق، قانون و ضمانت اجرا دارد. بنا به نظر علامه طباطبایی(ره) وامام خمینی(رض) تمام اصول و فروع دین اسلام، آموزش های اخلاقی و نیز سنت های آن را می توان و باید قانون ها و اصل هایی به شمار آورد که در پیاده شدن نظر این آیین شریف به منظور حاکمیت یافتن فطرت و کنترل شهوت به انسان کمک می کنند(9). فرد و جامعه ای که این اصل ها را بپذیرند و ضمانت های اجرایی را نیز فراهم آورند، در مسیر رشد حرکت می کنند. از این لحاظ مکتب اسلام یگانه مکتب روان شناسی است که می تواند و باید به عنوان مکتب روان شناسی معیار پذیرفته شود.

باتوجه به این که دیدگاه های مکتب اسلام براساس فطرت و واقعیات قابل لمس طبیعی قرار دارند، می تواند به عنوان روان شناسی فطری و طبیعی

 (natural psychology)نیز مطرح گردد.

 

 

 

 

 

 

 

منابع

1-  آذر نیا و همکاران: شیمی عمومی. انتشارات مدرسه عالی پارس.1347 صص2-1

2- آزرم دکتر اسماعیل:جانور شناسی سیستماتیک. انتشارات دانشگاه تهران،1328صص12،41،51

3- آسیموف آیزاک:مواد حیات. انتشارات نشر گستر،1362 (ترجمه محمد حسین رجحان طلب، هوشنگ پرهام).

4- ابراهیم زاده حسن:فیزیولژی گیاهی2.انتشارات دانشگاه تهران،1360صص2.

5- اپارین آ.آی: حیات، طبیعت، منشاء و تکامل آن. انتشارات شرکت سهامی کتابهای جیبی،1349.صص66-61

6- تیمور چارلز: شیمی با نگرش مفهومی. مرکز نشردانشگاهی،1362(ترجمه احمد خواجه نصیر طوسی)ج2ص1.

7- جعفری نژاد دکتر عباس: میکرو اورگانیسم ها و منشاء حیات. انتشارات دنیاص17-15.

8- حسن زاده آملی: معرفت نفس. مرکز انتشارات علمی فرهنگی،1362.ج3ص480

9- حسینی سید ابوالقاسم: اصول بهداشت روانی.ج2 انتشارات دانشگاه مشهد 1364،ص11.

10- روویر: حیات و هدفداری. شرکت انتشار،1359(ترجمه عباس شیبانی)ص16-15.

11- شهبازی پرویز، ملک نیا ناصر: بیوشیمی عمومی. انتشارات دانشگاه تهران. چاپ پانزدهم.صص9-1

12- عاملی محمد بن الحسن حر:وسائل الشیعة. انتشارات اسلامیه،1382

ه ق(به تصحیح عبدالرحیم ربانی شیرازی،ج11ص164.

13- عروسی حویزی:تفسیر نورالثقلین.انتشارات اسماعیلیان. تاریخ انتشار ندارد،ج3ص216.

14- فیض الاسلام علی نقی:ترجمه و شرح صحیفه سجادیه،1375 ه. ق. ج1ص29

15- کلینی رازی ابی جعفر محمد بن یعقوب ابن اسحاق:اصول کافی. انتشارات علمیه اسلامیه (ترجمه دکتر سید جواد مصطفوی)ج2ص15،ج4ص289.

16- گایتون آرتور، هال جان ثی:فیزیولژی پزشکی، 1381 (ترجمه دکتر احمد رضا نیاورانی) ویرایش دهم (2000)-

17- مطهری مرتضی: اصالت روح. انتشارات صدرا،1360، 22-11.

18- مظفر احمد:فیزیولژی گیاهی. انتشارات دانشکده کشاورزی رضائیه 1353 صص 297-283،  503،519،54،44

19- نایبی محمد: دنیای میکرب ها. شرکت سهامی ،1362،چهر 43-42، 80-66

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شعار بهداشت روانی

بهداشت روانی برای همه
همه برای بهداشت روانی

زبان های دیگر

هركس انساني را از مرگ نجات دهد، گويي تمام انسان ها را نجات داده است

"أنّه من قتل نفساً بغير نفس أو فساد في الأرض فكأنّما قتل الناس جميعاً و من أحياها فكأنّما أحيا النّاس جميعاً: هر كس، انساني را بدون ارتكاب قتل يا فساد در روي زمين بكشد، چنان است كه گويي همه انسان ها را كشته، و هر كس، انساني را از مرگ رهاي بخشد، چنان است كه گويي همه را زنده كرده است.

(قرآن مجيد، ترجمه فارسي حضرت آية الله مكارم شيرازي، مائده:32).

تعامل با کاربران

نقطه نظرات و پيشنهادات خود را براي ما ارسال كنيد.
بازدید کننده ارجمند، با سلام و تشكر از انتخاب سايت ما، توجه داشته باشيد كه ارايه نقطه نظرهاي شما براي ما بسيار ارزنده است. بسيار خوشحال خواهيم شد كه اظهار نظرها را هر چند مخالف ديدگاههاي ما باشند، دريافت كنيم. زير بنا به رهنمود امام صادق(ع) بهترين دوستان من كساني هستند، كه عيبهايم را برايم هديه آورند. ما از طريق پست الكترونيك آماده دريافت اظهار نظرهاي شما مي باشيم.
Go to top